Over het belang van open-ended materiaal

mei 16, 2025

Een klant vertelde ons onlangs dat iemand haar had aangesproken over het speelgoed dat haar welpjes gebruiken. “Dat speciaal speelgoed,” werd er gezegd. “Je zou ze beter eens wat meer echt speelgoed geven, waarmee ze iets leren. Niet altijd dat nietszeggend materiaal, rommel en afval waar ze maar wat mee doen.”

Het klinkt als een goedbedoeld advies. Maar het raakt tegelijk aan een hardnekkig misverstand.

Open-ended materiaal is geen luxe

Open-ended materiaal, dat is speelgoed zonder vaste functie. Geen knopjes, geen voorgeprogrammeerde spelvorm, geen duidelijke opdracht. Wel dingen die uitnodigen tot ontdekken, combineren, bouwen, transformeren. Een houten ring kan vandaag een telefoon zijn, morgen een koekje en overmorgen een wiel onder een zelfgebouwde wagen.

Voor sommige mensen lijkt dat misschien onduidelijk of weinig concreet. Maar voor een welpje is het juist enorm waardevol. Want net door het ontbreken van één juist gebruik, ontstaan er eindeloos veel mogelijkheden.

Spelen zonder handleiding doet iets met een brein

Als een welpje zelf moet beslissen wat iets is, oefent het op verbeelding, flexibiliteit en probleemoplossend denken. Het leert dat er niet altijd één oplossing is. Dat je zelf vorm mag geven aan wat er gebeurt. Dat een idee in je hoofd vorm kan krijgen in je handen.

Ook zintuiglijk gebeurt er veel. Open-ended materiaal is vaak rijk aan texturen, geuren, gewicht of temperatuur. Het nodigt uit tot voelen, horen, balanceren, proberen,… . Die zintuiglijke ervaring helpt welpjes om hun lichaam te leren kennen, om prikkels te verwerken en om rust te vinden in het spel.

Wat leer je dan precies van een plastiek fles of een stoffen lap?

Je leert keuzes maken. Je leert dat niets vanzelf iets is, maar dat jij bepaalt wat het wordt. Je leert bouwen, slopen en opnieuw beginnen. Je leert dat er geen goed of fout is, maar dat iets werkt zolang het voor jou werkt. En net dat gevoel – dat je iets in beweging kan zetten, dat jouw idee telt – is onbetaalbaar.

Gesloten speelgoed heeft ook een plek

Dat wil niet zeggen dat ander speelgoed geen waarde heeft. Een puzzel kan leren doorzetten. Een gezelschapsspel helpt om regels te volgen en op je beurt te wachten. Maar als het aanbod enkel uit speelgoed bestaat met een vaste uitkomst, gaat er iets verloren. Spel wordt dan iets dat je moet snappen of ‘goed’ doen, in plaats van iets dat je zelf mag vormgeven.

We willen maar zeggen dat…

Open-ended materiaal is geen luxe. Het is geen modeverschijnsel. Het is een uitnodiging tot écht spel. Tot denken, voelen, bewegen en proberen. En het is dat spel dat bijdraagt aan een stevige zintuiglijke, motorische en cognitieve ontwikkeling. Dus als je welpjes spelen met ‘dat speciaal speelgoed’? Dan ben je precies goed bezig.

Dit vind je misschien ook interessant …

Wat reuk met herinneringen doet

Wat reuk met herinneringen doet

Waarom ruiken méér doet dan je denkt en waarom het een plek verdient in je werking met kinderen Je kent het vast: je loopt een ruimte binnen, ruikt iets en boem. Je bent weer vijf jaar oud, op bezoek bij je grootouders. Of je staat ineens terug in...

Lees meer
Sensory play en emotieregulatie

Sensory play en emotieregulatie

Een welpje dat zich boos maakt omdat de sokken ‘niet goed zitten’. Een welpje dat zich terugtrekt in zichzelf wanneer het te druk wordt. Of eentje dat ontploft bij het minste dat anders loopt dan verwacht. Emoties zijn geen probleem. Ze horen...

Lees meer